” “

 N.L.A. ARENTS Niets is zo eerlijk verdeeld als verstand. Iedereen meent er genoeg van te hebben.

Godfried Bomans Eenvoud is niet het kenmerk van de beginner. Het is de duur bevochten stempel van de meester.

E. BURKE Alles wat nodig is om het kwaad te laten zegevieren is dat fatsoenlijke mensen niets doen.

CLARENCE DARROW Stel u de tragedie eens voor van kinderen te leren niet te twijfelen.

Brian Cox The problem with today’s world is that everyone believes they have the right to express their opinion and have others listen to it. The correct statement of individual rights is that everyone has the right to an opinion, but crucially, that opinion can roundly ignored and even be made fun of, particularly if it is demonstrably nonsense.

DARWIN Alle argumenten ten spijt, de enige uurwerkmaker in de natuur is de blinde kracht van de natuur, ontplooid op een hele speciale manier. Een echte uurwerkmaker kan vooruit denken en ontwerpt tandwieltjes en radertjes en plant hun onderlinge verbindingen met het oog op het toekomstige gebruik. Maar er is geen doel, geen brein. Er zijn geen plannen voor de toekomst … het is de natuur; de natuur alleen.

RICKY GERVAIS Feel free to mock my lack of belief in any god. It won’t hurt my feelings. It won’t damage my faith in reason. And I won’t kill for it.

Beliefs don’t change facts. Facts, if you’re reasonable, should change your beliefs.

HARARI De moderne veeteelt is de grootste misdaad in de menselijke geschiedenis.

Sam Harris If someone does’t value evidence, what evidence are you going to provide to prove the should value it. If someone doesn’t value logic, what logical argument would you provide to show the importance of logic?

HEMSTERHUIS Om ideeën te hebben, om te denken, om te handelen heeft de ziel organen.

Christopher Hitchens Wat zonder bewijs wordt beweerd, kan zonder bewijs worden afgewezen.

Eric Hoffer All mass movements, irrespective of the doctrine they preach and the program they project, breed fanaticism, enthusiasm, fervent hope, hatred, and intolerance.

KANT Creëer een open samenleving van betrokken – delen van macht en voorkomen van grote ongelijkheid – burgers en de voorspoed komt op gang.

KEYNES De moeilijkheid is niet zozeer het ontwikkelen van nieuwe ideeën, maar het ontsnappen aan de oude.

NIETZSCHE Mensen kunnen niet bekeerd worden, men moet er ziek genoeg voor zijn. Alleen bevolen, wordt hij, die niet zichzelf gehoorzamen kan.

Is man merely a mistake of god? Or god merely a mistake of man?

Maria Popova Kritisch nadenken zonder te hopen is cynisme, maar te hopen zonder kritisch na te denken is naïviteit.

POPPER Hen die ons een hemel op aarde beloofden hebben nooit iets anders dan een hel gecreëerd.

Schaper Strikt zaak’lijk debatteren dat is een hele toer. Maar kunnen wij ’t niet winnen, dan maken wij rumoer.

The Stock Market … is the only market where, as soon as things go on sale, all the customers run out of the store …

Neil Tyson The good thing about science is … that it’s true, whether or not you believe in it.

Willem Tanja Aan veel kinderen merk je, dat de ouders nog opgevoed zouden moeten worden.

VOLTAIRE I disapprove of what you say, but I will defend to the death your right to say it.

George Carlin Religie heeft mensen er echt van overtuigd dat er een onzichtbare man [natuurlijk] is – die hoog in de hemel woont – die toekijkt bij alles watje doet, elk moment van de dag. En die onzichtbare man heeft een speciale lijst van tien dingen en die dingen mag je niet doen van hem. En als je een van die dingen wel doet, dan heeft hij een speciale plek, vol vuur en rook en brandende dingen en pijn en angst, en daar stuurt hij je dan heen, om daar te gaan leven en te lijden en te branden en te stikken en te gillen en te huilen tot het einde der tijden. Maar Hij houdt van je!

Richard Dawkins Is’n it remarkable coincidence almost everyone has the same religion as their parents? And it always happens to be the right religion. If we’d brought up in ancient Greece we all would be worshipping Zeus and Apollo. If we had been born Vikings we would be worshipping Wotan and Thor. How does this come about? Through childhood indoctrination.

It’s such a privilege te be alive in the 21st century, and to look out at the stars, to look down a microscope, to look down an electron microscope, to look into a single cell and see the prodigious stupefying complexity of a single cell and then realise that there are trillions of those cells in your body, all conspiring together to produce a working machine which can walk, and run, and eat, and reproduce … and think. What a privilege it is for each one of us to have in our heads an organ which is capable of constructing a model of the universe. My goodness, what a privilege it is before we do die.

Wijlen Douglas Adams formuleerde het zo goed tijdens een speech die hij, kort voor zijn dood, voor de vuist weg hield in Cambridge,5 dat ik [Richard Dawkins] het nooit beu word zijn woorden in dat verband aan te halen: ‘Religie […] heeft in haar kern bepaalde ideeën die wij heilig of gewijd of hoe dan ook noemen. Dat betekent het volgende: ‘Hier hebben we een denkbeeld of een notie waarover je niets onaardigs mag zeggen; dat mag gewoon niet. Waarom niet? Omdat het gewoon niet mag! 

Als iemand stemt voor een partij met opvattingen die je niet deelt, staat het je vrij daarover zoveel te discussiëren als je wilt; iedereen zal zo zijn steentje bijdragen aan dat debat, maar niemand zal zich gekrenkt voelen. Als iemand vindt dat de belastingen omhoog of juist omlaag moeten, dan mag je daar naar hartenlust over kibbelen. Maar als anderzijds iemand zegt: ‘ik mag op zaterdag niet aan het lichtknopje komen dan zeg je: dat respecteer ik.

Hoe komt het toch dat het volkomen gerechtvaardigd is om je steun te verbinden aan de Labourpartij of de Conservatieven, aan de Republikeinen of de Democraten, aan het ene economische model of het andere, aan Macintosh in plaats van aan Windows – maar een mening hebben over de oorsprong van het universum, over de vraag wie het heelal schiep… Nee, dat mag niet. Omdat het heilig is… We zijn eraan gewend om geen vraagtekens te zetten bij godsdienstige opvattingen, maar het is interessant te zien hoeveel ophef Richard [Dawkins] veroorzaakt als hij dat wel doet! Iedereen raakt er helemaal van door het dolle heen, omdat je zulke dingen eigenlijk niet mag zeggen. Bekijk je het echter rationeel, dan is er geen enkele reden waarom je niet zou mogen discussiëren over zulke denkbeelden zoals je over alle andere opvattingen wel mag doen.’

Een buitenlandse uitgever van mijn [Richard Dawkins] eerste boek heeft me eens bekend dat hij, toen hij het had gelezen, zo ontdaan was door de zijns inziens nare, kille boodschap ervan, dat hij drie nachten niet had kunnen slapen. Anderen hebben me gevraagd hoe ik het opbreng ’s morgens op te staan. Een leraar uit een ver land schreef me vol verwijt dat een leerlinge na lezing van datzelfde boek in tranen bij hem was gekomen, omdat ze er de indruk aan had overgehouden dat het leven leeg en zinloos was.

Hij had haar aangeraden het boek niet aan haar vrienden en vriendinnen te laten zien, uit angst dat die door hetzelfde nihilistische pessimisme werden aangestoken. Soortgelijke beschuldigingen van doffe ellende, van het uitdragen van een steriele, trieste boodschap, worden de natuurwetenschap in het algemeen vaak voor de voeten geworpen, en wetenschappers spelen er grif op in. Mijn collega Peter Atkins begint zijn boek The Second Law (1984) in deze geest: ‘Wij komen voort uit chaos, en de dieptestructuur van verandering is verval. Eigenlijk is er alleen maar bederf en de onstuitbare vloed van de chaos. Verdwenen is het doel; al wat er over is, is richting. Dat is de treurnis die we moeten aanvaarden wanneer we diep en objectief in het hart van de kosmos turen.

Maar zo’n zeer terechte opruiming van slappe pseudo-doelen, zulk prijzenswaardig realisme in het hekelen van kosmische sentimentaliteit moet niet worden verward met verlies van persoonlijke hoop. Waarschijnlijk heeft het uiteindelijke lot van de kosmos inderdaad geen doel, maar zou ook maar iemand van ons zijn levenshoop verbinden aan het uiteindelijke lot van de kosmos? Natuurlijk niet, als we tenminste goed bij ons hoofd zijn. Ons leven wordt beheerst door allerlei warmere menselijke ambities en voorstellingen dichter bij huis. De beschuldiging aan het adres van de natuurwetenschap dat ze het leven de warmte ontneemt die het de moeite waard maakt is zo’n bespottelijke vergissing, staat zo lijnrecht tegenover mijn eigen gevoelens en die van de meeste actieve wetenschappers, dat ik bijna tot de wanhoop word gedreven waarvan ik ten onrechte word verdacht.

EINSTEIN Domheid is telkens opnieuw hetzelfde doen en verwachten dat de resultaten anders worden. – Twee dingen zijn oneindig: het heelal en de menselijke domheid. Van het heelal weet ik het alleen nog niet zeker. – Ik geloof in de God van Spinoza, die zich in de wetmatige harmonie van alles wat is, openbaart. En niet in de God die zich met lotswendingen en handelingen van de mensen afgeeft. De religie van de toekomst zal een kosmische religie zijn. Het zou een persoonlijke God moeten transcenderen, en dogma en theologie vermijden. Zowel het natuurlijke als het spirituele betreffende, zou het gebaseerd moeten zijn op een religieuze intuïtie, afkomstig van de ervaring van alle natuurlijke en spirituele dingen als een betekenisvolle eenheid. Het boeddhisme beantwoordt deze beschrijving. Als er een religie is die om zou kunnen gaan met de moderne wetenschappelijke behoeften, zou dat het boeddhisme zijn.

Wat je over mijn geloofsovertuiging hebt gelezen, was natuurlijk een leugen; een leugen die systematisch wordt herhaald. Ik geloof niet in een persoonlijke God en dat heb ik nooit onder stoelen of banken gestoken, maar altijd duidelijk gezegd. Als er iets in mij is wat religieus genoemd kan worden, dan is het de onbegrensde bewondering voor de structuur van de wereld voorzover die door onze wetenschap kan worden onthuld.

Ik geloof niet in de onsterflijkheid van het individu, en ik beschouw de ethiek als een zuiver menselijke aangelegenheid, waar geen bovenmenselijke autoriteit achter schuilt.

If you can’t explain it simply, you don’t understand it well enough.

Epicurus Wil hij het kwaad wel voorkomen maar kan hij dat niet? Dan is hij niet almachtig. Kan hij het wel maar wil hij het niet? Dan is hij kwaadwillig. Kan hij het en wil hij het? Vanwaar is er dan kwaad?

[Richard Dawkins] Het atheïsme snijdt als het scheermes van Ockham door dit dilemma heen. Het is, zelfs voor een gelovige, absurd om te denken dat God verantwoording is verschuldigd. Maar een gelovige neemt wel de onmogelijke taak op zich de wil van iemand die hij niet kent te interpreteren, en roept deze in essentie absurde vragen dus over zichzelf af. Laat de aanname vervallen; we gebruiken onze hersens en zien wel waar we staan – meer kunnen we niet doen. – Op de onvermijdelijke vraag – waar komt het leven vandaan? – gaf Hume overigens een antwoord waarmee hij een voorschot nam op Darwin, namelijk dat alle levensvormen zich geleidelijk ontwikkelen, dat de efficiënte soorten overleven en de inefficiënte uitsterven.

Christopher Hitchens In werkelijkheid kunnen we niet voor de waarheid, of het geloof, ‘kiezen’. We kunnen alleen tegen degenen die beweren dat ze de waarheid kennen, zeggen dat ze zichzelf bedriegen en proberen anderen te bedriegen – of intimideren. Natuurlijk is het voor de geest hoe dan ook beter en gezonder om het pad van het scepticisme en het onderzoek te ‘kiezen’, want we kunnen alleen hopen iets te bereiken als we dat vermogen continu oefenen. Religie daarentegen is, zoals Simon Blackburn het in zijn studie naar Plato’s Republiek zo geestig omschreef, ‘een fossiele filosofie’, of een filosofie, maar dan zonder de vragen.

 

BERTRAND RUSSELL We moeten … op onze eigen benen staan en de wereld frank en vrij tegemoet zien – de goede feiten, de slechte feiten, de schoonheden en de lelijkheid. Zie de wereld zoals deze is en wees er niet bang voor.

Verover de wereld met intelligentie en niet alleen door slaafs onderworpen te zijn aan geloof en aan verschrikkingen die met het leven verbonden zijn.

We horen op te staan en de wereld open in het gelaat te zien. We horen van deze wereld het beste te maken dat we kunnen, en als het niet zo goed lukt als we zouden willen, dan zal het uiteindelijk toch beter zijn dat wat die anderen er in al die eeuwen van hebben gemaakt.

Een goede wereld heeft kennis nodig, vriendelijkheid en moed; ze heeft niets aan vol spijt hunkeren naar het verleden of aan het beperken van de vrije intelligentie door woorden die lang geleden zijn geuit door mensen zonder kennis. Deze wereld moet zonder angst zijn en onze intelligentie moet zich vrij kunnen ontwikkelen.

Er is hoop voor de toekomst nodig, de wereld heeft niets aan steeds terugkijken naar een verleden dat dood is, en dat naar ons vertrouwen ver voorbijgestreefd zal worden door de toekomst die onze intelligentie kan creëren.