Bèta

‘In de vrije natuur is er geen beest met overgewicht’

Wij leven in een heel bijzondere tijd, zegt hoogleraar psychiatrie Witte Hoogendijk. Op de muren van zijn werkkamer in het Erasmus MC in Rotterdam staat het op een meterslange tijdbalk uitgebeeld. „De evolutie duurt al 3,5 miljard jaar. Als we 1.000 jaar gelijkstellen aan een seconde, begon het leven op aarde vijf weken geleden, en is het over zeven weken afgelopen omdat de zon dan ophoudt met schijnen.”

Hij knipt met zijn vingers: „De industriële en digitale revolutie vonden in deze telling binnen 0,2 seconden plaats.”

Het probleem is dat evolutie een traag proces is, zegt hij. De mens heeft niet de tijd gehad om zich aan de explosief snel veranderende omstandigheden aan te passen, maar beseft dat zelf niet. Ineens zitten we opgesloten in fabrieken en kantoorruimtes, „als octopussen” vastgezogen aan onze schermpjes, en zijn de meeste mensen vergeten dat we eigenlijk nog steeds beesten zijn. Funest voor onze fysieke en mentale gezondheid. Samen met Volkskrant-journalist Wilma de Rek schreef hij het boek Leef als een beest om ons wakker te schudden, zegt hij.

Ons stressresponssysteem kan niet met moderne stressoren omgaan, schrijft Hoogendijk. Dat stresssysteem was 500 miljoen geleden al in de basis bij de vis aanwezig en is ingesteld op acute stressoren, zoals een vallende tak, een overstekend kind of een tasjesroof. Je ontwijkt de tak, en het stressgevoel ebt weg. Maar we hebben niks aan onze vecht- of vluchtreactie als het gaat om moderne, chronische en abstracte stressveroorzakers als verkeersdrukte, een drukke baan of de wetenschap dat de aarde opwarmt. Die bronnen van stress verdwijnen niet, onze stressreacties dus ook niet, waardoor ons stresssysteem overbelast raakt. Link

Geschiedenisles …radicaal anders

Geschiedenisles saai? Als het aan de Australische hoogleraar David Christian ligt, moet geschiedenisonderwijs vanuit een veel breder, multidisciplinair wetenschappelijk perspectief worden gedoceerd dan het traditionele geschiedenisonderwijs. Onlangs verscheen de Nederlandse vertaling van zijn boek ‘Big History, het waanzinnige wetenschappelijke ontstaansverhaal van de mens, de wereld en het universum’. Daarmee geeft hij ons een voorproefje van zijn visie op geschiedenis. Maar hou je vast: hij ziet ook een rol weggelegd voor de jonge wetenschap Big History bij het redden van de mensheid en de biosfeer. Scientias.nl interviewde David Christian, die op dat moment in Hong Kong was voor een lezing over Big History aan de Hong Kong University of Science and TechnologyLink

Historicus David Christian schreef zijn eigen scheppingsverhaal, gebaseerd op wetenschap

“Big History” is de moderne ontstaansgeschiedenis van de mens, van oerknal tot heden. Een scheppingsverhaal, gebaseerd op wetenschap.

 Alle grote culturen en religies hebben een verhaal over de geschiedenis van de mens; waar hij vandaan is gekomen, waartoe hij er is, en waar de toekomst hem zal voeren. Een groot verhaal, gebaseerd op oplevering en mythen. Kunnen we zo’n verhaal ook maken op basis van wetenschap?

Dat was de gedachte waarmee de Australische historicus David Christian dertig jaar geleden een project begon aan de Macquarie universiteit in Sidney, waar hij werkte. Christian haalde wetenschappers uit allerlei disciplines naar Sidney om aan zijn geschiedenis­studenten te vertellen wat zij wisten over het ontstaan van het heelal, zon en aarde, het begin van leven, de geboorte van de mens. Link

Waarom sciencefictionserie Black Mirror ons zoveel vertelt over het héden

De meest gebruikte spiegel van onze tijd: het mobieltje waar je naar staart als je het eindelijk uitschakelt. Het zwarte scherm toont je holle blik, net zoals de tv dat doet. Of een iPad. Misschien wel nadat je net de laatste aflevering van de serie Black Mirror hebt gezien. Waar de roman 1984 van George Orwell decennialang de standaardwaarschuwing was tegen de gevaren van totalitaire regimes, daar is deze serie voor de huidige generatie de referentie voor te ver doorgeschoten technologie. Niet die in een abstracte, verre toekomst, maar angstig dichtbij. De inmiddels vier seizoenen laten zien wat ons te wachten staat als we niet opletten. In een bonte stoet trekken gewelddadige hommel-robots, op hol geslagen algoritmen en kunstmatige intelligentie en apparaatjes met geüpload bewustzijn voorbij. Link

Een auto efficiënt?

Een fiets is pas een energiemirakelJe gaat drie à vier keer sneller dan een voetganger, maar gebruikt per afgelegde kilometer over een vlakke weg vijf keer minder energieDat de fiets er kon komen is vooral te danken aan de Die verkleint de wrijving tussen wiel en as met een factor duizend. Daarmee werd het wiel eindelijk bruikbaar om een mens zichzelf voort te laten bewegen. Een mens op een fiet is niet alleen energiezuiniger dan welke motorische machine ook, maar gemeten naar gewicht ook efficiënter dan alle andere wezens in het dierenrijk. Er zijn wel dieren die sneller kunnen, maar dat houden ze maar heel kort vol. Link

Is It Time To Leave Earth?

From kilobytes to petabytes from 1s and 0s to Qubits we now have a glimpse of a future so immense that it has set off alarm bells for famed futurists like Ray Kurzweil, Max Tegmark and now the co-founder of string theory and best selling author Michio Kaku. Kaku is one of the most popular scientists on earth and is one of the very few figures that are able to talk a scientific language that most of us can understand. Link

Silicon as a new storage material

Longer life times, larger ranges and faster recharging—developments such as electric mobility or the miniaturisation of electronics require new storage materials for batteries. With its enormous storage capacity, silicon would potentially have decisive advantages over the materials used in commercial available lithium-ion batteries. But due to its mechanical instability, it has so far been almost impossible to use silicon for storage technology. A research team from the Institute for Materials Science at Kiel University, in cooperation with the company RENA Technologies GmbH, is developing anodes made of 100% silicon, as well as a concept for their industrial production. Through targeted structuring of its surface at the micrometer level, the team can fully exploit the storage potential of silicon. This opens up a completely new approach to rechargeable batteries, as well as the energy storage of tomorrow. Link

Buitenaards leven ontdekken

Aan de lopende band worden planeten gevonden bij andere sterren dan de zon – duizenden zijn het er al en er komen er nog vele duizenden bij. Hoe kunnen astronomen weten of daar iets leeft? Een stappenplan. Link

GAIA

Volgens Latour is Lovelock een miskende visionair die op gelijke voet staat met niemand minder dan Galileo Galilei. Waar de Italiaan zijn telescoop naar het weidse heelal richtte, ontdekte dat niet de aarde maar de zon het middelpunt van het universum is en dat de levenloze hemellichamen in ons sterrenstelsel geregeerd worden door dezelfde natuurwetten, zet Lovelock ons weer met beide benen op aarde. Hij beseft dat onze globe op geen enkele andere planeet lijkt. En anders dan zijn spottende critici doen vermoeden, krijgt Lovelocks theorie wel degelijk wetenschappelijke navolging. Earth system scientists doen serieus onderzoek naar het samenspel tussen alle verschillende aardse sferen. In plaats van alle onderzoeksvragen keurig op te delen in geïsoleerde wetenschapsdomeinen hebben zij juist oog voor de manier waarop alles met elkaar verbonden is. Link

Een explosie van goud

“Het goud ligt voorlopig niet voor het grijpen”, aldus de voice-over in een educatief filmpje van de NOS. De omroep besprak daarin de klap die twee neutronensterren een eind verderop in het heelal maakten, waar naar schatting tien keer de massa van de aarde aan goud vrijkwam. Spoot zo de ruimte in, maar niemand die er ook maar één ketting of trouwring van kan maken. Het hele gebeuren voltrok zich 130 miljoen lichtjaar verderop – vooral de wetenschap wordt hier rijker van. De wetenschappers zijn dan ook lyrisch. De door Albert Einstein voorspelde zwaartekrachtgolven zijn voor het eerst niet door botsende zwarte gaten ontstaan, maar door die neutronensterren – de andere zwaargewichten (zie kader). Astronomen vermoedden al langer dat het zo geliefde goud weleens kon ontstaan door het gewelddadige samenkomen van de compacte hemellichamen, en dat lijkt nu bevestigd. Weken nadat ze de knal waarnamen zagen ze nog radioactieve sporen van het metaal door de ruimte bewegen. Link

Nu al 1 van de grootste ontdekkingen van deze eeuw …

“Het is voor het eerst dat een kosmische gebeurtenis zowel geobserveerd is door het licht dat werd afgegeven en de zwaartekrachtsgolven die deze in de ruimtetijd veroorzaakte,” stelt professor Matthew Bailes, directeur van het ARC Centre of Excellence for Gravitational Waves (OzGrav). “Het is heel redelijk om te zeggen dat dit één van de grootste astronomische ontdekkingen van deze eeuw tot zo ver is,” denkt dr. Paul Lasky, eveneens verbonden aan het OzGrav en tevens actief binnen het LIGO-Virgo-samenwerkingsverband. Link

Buitenaards leven …

We hebben tot op heden nog geen buitenaards leven ontdekt. Maar toch lijken veel onderzoekers er bijna zeker van te zijn dat het bestaat. Zo ook Vincent Icke, hoogleraar theoretische sterrenkunde bij de Sterrewacht Leiden en auteur van het zojuist verschenen boek ‘Reisbureau Einstein‘. Volgens hem zijn er maar liefst drie sterke aanwijzingen dat het leven op aarde niet uniek is en dat buitenaards leven dus ergens op ontdekking wacht. “De eerste aanwijzing is het feit dat sterren zoals onze zon heel algemeen zijn,” zo vertelt hij aan Scientias.nl. “Alleen in onze Melkweg zijn naar schatting al zo’n 120 tot 150 miljard sterren te vinden, waarvan zeker 10 procent zonachtig is.” De tweede aanwijzing betreft onze planeet: de aarde. “We weten inmiddels dat sterren vrijwel altijd een planetenstelsel om zich heen hebben en veel van die planeten zijn aardachtig. Dat wil zeggen dat ze qua grootte vergelijkbaar zijn met de aarde en in de leefbare zone staan, oftewel vloeibaar water kunnen herbergen.” De derde aanwijzing draait om chemie. “Ons leven is gebaseerd op zes verschillende elementen: koolstof, fosfor, zwavel, waterstof, stikstof en zuurstof. En lang dachten we dat deze alleen onder heel bijzondere omstandigheden ontstaan. Maar dat is niet zo. Inmiddels weten we dat deze zes atomen de gewoonste elementen in ons universum zijn en dat tussen de sterren al veel ingewikkelde chemische constructies te vinden zijn. Hoe beter we kijken, hoe gewoner onze planeet, onze ster en onze chemie wordt. En als alles hier zo gewoon is, is er een grote kans dat het ergens anders ook heel gewoon is.” Link

Zijn ‘ze’ niet te laat?

Het kan verkeren. Op een vorige editie van de autobeurs IAA in Frankfurt, meer dan tien jaar geleden, was het BMW-paviljoen voorzien van de slogan ‘Vernunft, jetzt aufregend’ – ‘verstand, nu opwindend’. Dat sloeg op een pakket van technische handigheidjes [sjoemel-software] die benzine- en dieselmotoren zuiniger moesten maken. Wie had toen kunnen voorzien dat voor de auto-industrie van 2017 de verbrandingsmotor een blok aan het been is geworden? Link

Na heel lang, heel veel energie gestoken te hebben in misleiding, steekt VW nu pas geld in elektrische auto’s. Link

Cassini-missie

Dertien jaar heeft de Cassini-sonde rond de reuzenplaneet Saturnus gecirkeld. Na talloze ontdekkingen is het deze week voorgoed afgelopen. Eigenlijk zou de NASA-sonde maar vier jaar blijven werken. Maar de machine gaf niet op en iedere keer werd de missie verlengd. Nu is de raketbrandstof bijna op. Om te voorkomen dat de sonde neerstort op een van mogelijk levensvatbare manen van Saturnus en die besmet met aardse bacteriën en radioactief plutonium, laat NASA hem vrijdag 15 september in de gasreus Saturnus storten. Cassini’s meest zichtbare erfenis staat op de Cassini-site van NASA: vele duizenden adembenemende foto’s. Link

Tiny Country Feeds the World

From his perch 10 feet above the ground, he’s monitoring two drones—a driverless tractor roaming the fields and a quadcopter in the air—that provide detailed readings on soil chemistry, water content, nutrients, and growth, measuring the progress of every plant down to the individual potato. Van den Borne’s production numbers testify to the power of this “precision farming,” as it’s known. The global average yield of potatoes per acre is about nine tons. Van den Borne’s fields reliably produce more than 20. Link

Scroll to Top